Boşanmaya karar verdiğinizde ilk bilmeniz gereken, iki yol olduğudur: anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanma. Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve eşlerin çocuklar ile mali konular dâhil tüm sonuçlarda uzlaşması gerekir. Uzlaşma yoksa veya evlilik bir yıldan kısa sürdüyse yol çekişmeli davadır. Şiddet varsa, bütün bu konulardan önce güvenliğinizi sağlamanız gerekir.
Boşanma davalarının genel işleyişi boşanma avukatı sayfamızda anlatılıyor. Bu rehber, sürecin başında yapılacaklara odaklanır.
Şiddet varsa önce güvenlik
Kendinizi veya çocuklarınızı tehlikede hissediyorsanız:
- 112’yi arayın. Acil durumlarda ilk başvuru noktasıdır.
- KADES uygulamasını kullanabilirsiniz. Emniyet Genel Müdürlüğü’nün kadınlara yönelik acil yardım uygulamasıdır.
- ALO 183 Sosyal Destek Hattı’ndan bilgi ve yönlendirme alabilirsiniz.
- En yakın karakola, aile mahkemesine veya Cumhuriyet başsavcılığına başvurabilirsiniz.
6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun; şiddete uğrayan veya şiddet tehlikesi altındaki kadınları, çocukları, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını korur (m.1). Hâkim, şiddet uygulayanın müşterek konuttan uzaklaştırılmasına, korunan kişiye, konutuna, okuluna ve işyerine yaklaşmamasına ve benzeri önleyici tedbirlere karar verebilir (m.5). Tedbir kararları en çabuk ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülki amirden veya kolluk biriminden istenebilir; ilk defasında en çok altı ay için verilir ve gerekirse uzatılabilir (m.8). Koruyucu tedbir kararı için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz (m.8/3). Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde barınma yeri sağlanması ve geçici koruma gibi bazı tedbirleri kolluk amirleri de alabilir (m.3/2).
Anlaşmalı mı, çekişmeli mi?
Anlaşmalı boşanma (Türk Medeni Kanunu m.166/3):
- Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır.
- Eşler birlikte başvurmalı ya da bir eş diğerinin açtığı davayı kabul etmelidir.
- Boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu bir protokolle düzenlenir.
- Hâkim tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli ve protokolü uygun bulmalıdır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek değişiklik yapabilir; değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya karar verilir.
Çekişmeli boşanma: Eşlerden biri boşanmak istemiyorsa veya velayet, nafaka, tazminat gibi konularda uzlaşma yoksa, boşanma sebebinin mahkemede ispat edilmesi gerekir. Bu süreçte deliller, tanıklar ve belgeler belirleyicidir; dava açıldığında hâkim, dava süresince eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169).
Anlaşmalı olarak başlayan bir süreç, protokol üzerinde uzlaşma bozulursa çekişmeli davaya dönüşebilir. Bu yüzden protokoldeki her maddenin açık ve uygulanabilir yazılması önemlidir. Mal rejiminin tasfiyesi gibi bazı konular ayrı bir davanın konusu olabileceğinden, protokolde bu konuların nasıl ele alındığını açıkça belirtmek ileride çıkabilecek tartışmaları azaltır.
Toplamanız gereken belgeler
- Kimlik kartı
- Nüfus kayıt örneği (e-Devlet)
- Varsa evlilik cüzdanı
- Gelirinizi ve eşinizin gelirini gösteren belgeler: bordro, SGK hizmet dökümü, vergi levhası
- Kira sözleşmesi veya konuta ilişkin belgeler
- Tapu, araç ruhsatı ve banka hesaplarına ilişkin bilgiler
- Çocukların okul, sağlık ve düzenli giderlerini gösteren belgeler
- Varsa şiddete ilişkin sağlık raporları, karakol tutanakları ve koruma kararları
- Olaylara tanık olmuş kişilerin adları
Listeyi belge kontrol listesi aracında “Anlaşmalı boşanma” ve “Çekişmeli boşanma” başlıkları altında yazdırabilir veya işaretleyebilirsiniz. Bu belgelerin asıllarını değil, örneklerini hazırlamanız çoğu zaman yeterlidir.
Çocukların ihtiyaçları ve velayet
Velayet ve kişisel ilişki konusunda mahkemenin temel ölçütü çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme, boşanmaya karar verirken olanak bulundukça anne ve babayı dinledikten sonra ebeveynlerin haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler (TMK m.182).
Sürecin başında şunlara dikkat etmek genel olarak çocukların yararınadır:
- Çocukları tartışmaların tarafı veya habercisi yapmayın.
- Okul, sağlık ve günlük düzenlerini mümkün olduğunca koruyun.
- Çocuklarla ilgili giderleri belgeleyin; iştirak nafakasının belirlenmesinde kullanılır.
- Diğer ebeveynle görüşmelerini, bir tehlike yoksa, keyfi olarak engellemeyin.
Mahremiyet ve delil
Boşanma sürecinde dijital güvenliğinize dikkat edin: e-posta, sosyal medya ve bankacılık şifrelerinizi değiştirin; ortak kullanılan cihazlardaki oturumları kapatın. Aile içi konuları sosyal medyada paylaşmayın.
Hukuka aykırı olarak elde edilen deliller, mahkemece bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.189/2). Eşinizin telefonuna, hesaplarına veya yazışmalarına izinsiz erişmek hem delili kullanılamaz hâle getirebilir hem de ayrı bir suç oluşturabilir.
Dava açılacak mahkeme ve adliye bilgileri için adliye rehberine, dilekçelerde geçen terimler için hukuk sözlüğüne bakabilirsiniz.