İş Kazası Tutanağı Nedir, Nasıl Tutulur?

İş kazası tutanağı, işyerinde meydana gelen bir kazanın hemen ardından kazanın nasıl, nerede, ne zaman ve kimlerin önünde olduğunu kayda geçiren yazılı belgedir. Tutanak, işverenin iş kazalarını kayıt altına alma yükümlülüğünün (6331 sayılı Kanun m.14/1) ilk adımıdır ve ileride açılabilecek bir tazminat veya tespit davasında önemli bir delil olur. Ancak tutanak, SGK'ya yapılması gereken resmî bildirimin yerine geçmez.

İş kazası tutanağı ile SGK bildirimi aynı şey mi?

Hayır. İkisi farklı belgelerdir:

• İş kazası tutanağı: İşyerinde düzenlenen, olayın ilk tespitini içeren belgedir. Kanunda tek tip bir şablonu yoktur; ama işveren kazaları kaydetmek, incelemek ve raporlamakla yükümlüdür (6331 sayılı Kanun m.14/1).
• İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirgesi: İşverenin SGK'ya verdiği resmî bildirimdir. Kazadan sonraki üç iş günü içinde verilmelidir (5510 sayılı Kanun m.13). Ayrıca kaza kolluğa derhal bildirilir.

Sürenin nasıl hesaplandığını ve bildirim yapılmazsa uygulanan 2026 cezalarını iş kazası bildirme süresi yazımızda anlattık.

Tutanağı kim tutar, kimler imzalar?

Tutanağı genellikle işveren veya işveren vekili, varsa iş güvenliği uzmanı ya da işyeri hekimiyle birlikte düzenler. Kazayı bizzat gören çalışanlar tanık olarak imza atar. Kazazede durumu elveriyorsa tutanağı okuyup imzalar; imzalayamıyorsa bu durum tutanağa yazılır.

İşçi, olayın yanlış veya eksik yazıldığını düşünüyorsa tutanağı imzalamak zorunda değildir. İmzalayacaksa, itiraz ettiği kısmı kendi el yazısıyla altına not etmesi ("... kısmına katılmıyorum" gibi) ve bir örneğini istemesi yerinde olur.

İş kazası tutanağında neler yer almalı?

• Kazazedenin bilgileri: Ad soyad, T.C. kimlik numarası, görevi, işe giriş tarihi.
• İşyeri bilgileri: Unvan, adres, SGK işyeri sicil numarası.
• Kazanın zamanı ve yeri: Tarih, saat, işyerinin hangi bölümünde olduğu, o gün işe başlama saati.
• Kazanın oluş şekli: Kısa ve somut anlatım; hangi iş yapılırken, hangi makine, alet veya malzemeyle olduğu.
• Yaralanmanın niteliği: Vücudun hangi bölgesinin etkilendiği, ilk yardım yapılıp yapılmadığı, hangi sağlık kuruluşuna götürüldüğü.
• Tanıklar: Olayı bizzat gören kişilerin adı, görevi ve imzası.
• Ekler: Kaza yerinin fotoğrafları, varsa kamera kaydının saklandığına dair not, ilk yardım ve hastane belgeleri.

Tutanakta yorum yerine olgulara yer verilmelidir. "İşçi dikkatsizdi" gibi değerlendirmeler yerine "makinenin koruyucu kapağı açıktı" ya da "zemin ıslaktı" gibi gözlenen durumlar yazılmalıdır. Kusur oranı tutanakla değil, gerekirse davada bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Örnek durum (temsilidir): Bir konfeksiyon atölyesinde ütü presinde çalışan işçi elini yakıyor. Ustabaşı aynı gün bir tutanak düzenliyor: kazanın saati, presin bakım etiketinin süresinin geçtiği, olayı gören iki çalışanın adı ve imzası ile işçinin götürüldüğü hastane. İşveren ertesi gün SGK bildirimini yapıyor. İşçi daha sonra tazminat talep ettiğinde, bu tutanak kazanın işte ve hangi koşullarda olduğunu gösteren ilk belge oluyor.

Tutanakta sık yapılan hatalar

• Olaydan günler sonra düzenlemek: Tutanak ne kadar geç tutulursa güvenilirliği o kadar tartışmalı hâle gelir. Kazanın olduğu gün düzenlenmesi en sağlıklısıdır.
• Olayı görmeyen kişileri tanık yazmak: Tanık olarak yalnızca kazayı bizzat görenler imza atmalıdır; kulaktan duyma bilgiler davada zayıf kalır.
• Saati ve yeri belirsiz bırakmak: "Öğleden sonra" veya "atölyede" gibi genel ifadeler yerine saat ve bölüm açıkça yazılmalıdır.
• Kazayı işçinin kusuruna bağlayan hazır metinler: Olay anlatılmadan "işçi kendi dikkatsizliği sonucu" gibi kalıp ifadeler, gerçeği yansıtmadığında tutanağın delil değerini zayıflatır.

Tutanak tutulmadıysa ne yapılmalı?

İşverenin tutanak tutmaması veya kazayı SGK'ya bildirmemesi, kazanın iş kazası olduğunu ispat etmeyi imkânsız hâle getirmez. İşçi şu delillerle olayı ortaya koyabilir:

• Acil servis ve hastane kayıtları (başvuruda kazanın işte olduğunu açıkça söylemek önemlidir),
• Kolluk kaydı ve varsa savcılık dosyası,
• Olayı gören iş arkadaşlarının tanıklığı,
• İşyeri kamera kayıtları, mesajlaşmalar, fotoğraflar.

İşçi durumu SGK'ya dilekçeyle bildirebilir. SGK, olayın iş kazası olup olmadığını belirlemek için denetim elemanları veya iş müfettişleri aracılığıyla soruşturma yaptırabilir (5510 sayılı Kanun m.13). SGK kazayı iş kazası saymazsa, önce Kuruma başvurulması şartıyla iş mahkemesinde tespit davası açılabilir (7036 sayılı Kanun m.4). İş kazasından doğan tazminat ve tespit davalarında arabulucuya başvurma zorunluluğu yoktur (7036 sayılı Kanun m.3/3).

Sigortasız işçi iş kazası geçirirse ne olur?

İşveren, işçiyi çalışmaya başlamadan önce SGK'ya bildirmek zorundadır; inşaat, balıkçılık ve tarım işyerlerinde bu bildirim en geç çalışmaya başlatıldığı gün yapılabilir (5510 sayılı Kanun m.8). Bildirim yapılmadan çalıştırılan işçi kaza geçirirse:

• SGK, işçiye veya hak sahiplerine gelir ve ödenekleri öder.
• SGK'nın yaptığı ve ileride yapacağı bütün masraflar ile bağlanan gelirin peşin sermaye değeri, kusur aranmaksızın işverene ödettirilir (5510 sayılı Kanun m.23).
• İşverene ayrıca sigortasız işçi çalıştırma nedeniyle idari para cezası uygulanır. Ayrıntılar için sigortasız işçi çalıştırma cezası yazımıza bakabilirsiniz.

İşçinin işverene karşı tazminat hakkı bu durumda da devam eder. İş kazası sonrası tazminat süreci için tazminat davası sayfamıza ve maddi ve manevi tazminat farkı yazımıza, Güngören ve çevresindeki işyerlerine ilişkin mahkeme ve süre bilgisi için Güngören iş avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.