Miras paylaşımı, ölen kişinin (mirasbırakan) malvarlığının mirasçılar arasında kanundaki veya vasiyetnamedeki paylara göre bölüştürülmesidir. Miras ölüm anında kendiliğinden mirasçılara geçer. Ancak paylaşma yapılana kadar mirasçılar mallara birlikte sahiptir ve tek başlarına tasarruf edemez. Paylaşım ya bütün mirasçıların yazılı anlaşmasıyla ya da mahkeme yoluyla yapılır.
Paylaşmadan Önce: Elbirliği Mülkiyeti
Türk Medeni Kanunu (TMK) m.599'a göre mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak kazanır. Birden çok mirasçı varsa, paylaşmaya kadar aralarında bir "miras ortaklığı" oluşur. Mirasçılar terekeye (mirasa konu mal, hak ve borçların tamamı) elbirliğiyle sahiptir ve kural olarak birlikte hareket etmek zorundadır (m.640). Bu nedenle bir mirasçı, diğerlerinin onayı olmadan ortak evi satamaz veya kiraya veremez.
Her mirasçı, kanun veya sözleşme gereği ortaklığı sürdürme yükümlülüğü yoksa, her zaman paylaşma isteyebilir (m.642). Mirasçılar tereke borçlarından da müteselsilen sorumludur (m.641). Yani alacaklı, borcun tamamını mirasçılardan birinden isteyebilir.
Kimler Mirasçı Olur?
Kanun, yasal mirasçıları "zümre" denilen gruplara ayırır. Yakın zümrede mirasçı varsa, uzak zümreye miras kalmaz:
- Birinci zümre: mirasbırakanın altsoyu, yani çocukları ve onların çocukları. Çocuklar eşit pay alır. Mirasbırakandan önce ölen çocuğun yerini onun çocukları alır (m.495).
- İkinci zümre: altsoy yoksa ana ve baba eşit olarak mirasçıdır. Önce ölmüş ana veya babanın yerini onların altsoyu, yani mirasbırakanın kardeşleri ve yeğenleri alır (m.496).
- Üçüncü zümre: altsoy ve ana-baba zümresi yoksa büyükanne, büyükbaba ve onların altsoyu mirasçı olur (m.497).
- Sağ kalan eş: hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre pay alır (m.499).
- Evlatlık: evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur.
- Devlet: hiçbir yasal mirasçı yoksa miras Devlete kalır.
Kız ve erkek çocuklar arasında pay farkı yoktur. Mirasbırakan, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle "atanmış mirasçı" belirleyebilir ya da belirli bir malı birine bırakabilir. Ancak bunu yaparken saklı payları ihlal etmemesi gerekir.
Sağ Kalan Eşin Miras Payı
| Eş kimlerle birlikte mirasçı? | Eşin payı | Kalan pay |
|---|---|---|
| Çocuklar veya torunlar | 1/4 | 3/4 altsoy arasında eşit |
| Ana-baba ve onların altsoyu (kardeşler) | 1/2 | 1/2 ana-baba zümresine |
| Büyükanne-büyükbaba ve onların çocukları | 3/4 | 1/4 üçüncü zümreye |
| Bu zümrelerden kimse yoksa | Tamamı | — |
Kardeşler Arası Miras Paylaşımı
Anne veya babadan kalan mirasın kardeşler arasında paylaşımı
"Kardeşler arası miras paylaşımı" çoğu zaman anne veya babadan kalan mirasın çocuklar arasında bölüşülmesi anlamına gelir. Bu durumda kardeşler birinci zümrede, eşit paylarla mirasçıdır. Sağ kalan anne veya baba varsa önce onun payı ayrılır.
Örnek durum (temsilidir): Bir baba vefat ediyor; geride eşi ve üç çocuğu kalıyor. Eş mirasın 1/4'ünü alır. Kalan 3/4 üç çocuk arasında eşit paylaşılır ve her çocuğa 1/4 düşer. Çocuklardan biri babadan önce ölmüşse, onun 1/4'lük payı kendi çocuklarına geçer.
Kardeşin mirasında kardeşlerin payı
Kardeşler, ancak ölen kardeşlerinin çocuğu veya torunu yoksa mirasçı olabilir. Bu durumda miras önce anne ve babaya kalır. Kardeşler, yalnızca ölmüş olan ana veya babanın payını onun yerine geçerek alır (m.496). Anne ve baba sağsa kardeşler mirasçı olmaz. Bir tarafta hiç mirasçı yoksa, mirasın tamamı diğer tarafa kalır.
- Bekâr ve çocuksuz ölen kişinin annesi sağ, babası ölmüş, iki öz kardeşi varsa: anne 1/2 alır, her kardeş 1/4 alır.
- Aynı kişi evli olsaydı: eş 1/2, anne 1/4 alır ve babanın 1/4'lük payı iki kardeşe paylaşılır. Her kardeşe 1/8 düşer.
- Anne bir veya baba bir kardeşler yalnızca ortak ebeveynlerinin payından yararlanır. Örneğin baba bir kardeş, anne tarafına düşen paydan pay alamaz.
Kardeşlerin saklı payı yoktur
2007'deki kanun değişikliğiyle kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır. Bugün saklı pay yalnızca altsoy (yasal payın yarısı), ana-baba (her biri için yasal payın dörtte biri) ve sağ kalan eş için tanınır (m.506). Bu nedenle çocuksuz bir kişi, vasiyetnameyle kardeşlerini mirastan tamamen dışarıda bırakabilir.
Kardeşler arasında sık görülen uyuşmazlıklar
- Sağlığında bir çocuğa yapılan bağışlar: Mirasbırakanın çocuklarından birine karşılıksız verdiği ev, araba, çeyiz veya işyeri sermayesi gibi kazandırmalar, mirasbırakan aksini açıkça belirtmemişse paylaşmada hesaba katılır. Buna denkleştirme denir (m.669).
- Anne veya babaya bakan kardeş: Ana-baba ile birlikte yaşayıp emeğini veya gelirini aileye ayıran ergin çocuğa verilecek uygun tazminat, tereke borcu sayılabilir (m.641).
- Ortak evi tek başına kullanan kardeş: Diğer mirasçılar, şartları varsa kullanım bedeli (ecrimisil) talep edebilir.
Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı)
Paylaşımın ilk adımı, kimin hangi payla mirasçı olduğunu gösteren mirasçılık belgesidir. Yasal mirasçılar bu belgeyi sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alabilir (m.598). Vasiyetnameyle atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren belgeyi ise sulh hukuk mahkemesi verir. Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. Tapu, banka ve araç devirleri bu belgeyle yapılır.
Miras Nasıl Paylaşılır?
1. Anlaşarak paylaşım
Bütün mirasçılar anlaşırsa en hızlı yol paylaşma sözleşmesi yapmaktır. Sözleşmenin geçerli olması için yazılı yapılması şarttır (m.676). Mirasçılar bu sözleşmeyle hangi malın kime kalacağını belirleyebilir. İsterlerse elbirliği mülkiyetini, miras payları oranında paylı mülkiyete de çevirebilirler. Taşınmazlarda intikal ve paylaşım işlemleri tapu müdürlüğünde tamamlanır.
2. Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası
Mirasçılar anlaşamazsa, her mirasçı sulh hukuk mahkemesinden terekedeki malların paylaştırılmasını isteyebilir. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Mahkeme malları öncelikle aynen paylaştırır, bu mümkün değilse satış yoluna gider (m.642). Hâkim, imkân varsa her taşınmazın tamamını bir mirasçıya verip değer farkını para ödemesiyle denkleştirebilir. Satış yoluna gidilirse, satış bedeli mirasçılara payları oranında dağıtılır. Taşınmazlara ilişkin davalarda, genel olarak taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Tarım arazilerinde ise asgari parsel büyüklüğüne ilişkin özel kurallar nedeniyle bölünme sınırlanabilir.
Örnek durum (temsilidir): Üç kardeşe Esenler'de bir daire ve bir dükkân kalıyor. İki kardeş daireyi satmak istiyor, biri dairede oturmaya devam ediyor. Önce arabuluculukta; örneğin daireyi oturan kardeşe bırakıp dükkânı diğer ikisine vermek veya aradaki farkı parayla denkleştirmek konuşulabilir. Anlaşma olmazsa sulh hukuk mahkemesi, malların aynen bölünüp bölünemeyeceğine bakar. Bölünemiyorsa satışa karar verir.
Mirasın Reddi ve Tereke Borçları
Miras yalnızca malları değil borçları da kapsar. Mirası istemeyen yasal mirasçı, kural olarak mirasbırakanın ölümünü öğrendiği tarihten itibaren 3 ay içinde sulh hukuk mahkemesine beyanda bulunarak mirası reddedebilir (m.605, m.606). Mirasbırakanın ölüm tarihinde borç ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras reddedilmiş sayılır. Paylaşmadan sonra da mirasçılar, alacaklının onay vermediği tereke borçlarından müteselsilen sorumlu kalır. Bu sorumluluk, paylaşma tarihinden veya borcun muaccel olduğu tarihten itibaren beş yıl geçince sona erer (m.681).
Vasiyetname, Saklı Pay ve Mal Kaçırma
- Tenkis davası: Vasiyetname veya sağlararası bağışla saklı payı zedelenen mirasçı, tenkis davası açabilir. Dava hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl içinde kullanılmalıdır. Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren 10 yıl geçince düşer (m.571).
- Muris muvazaası: Mirasbırakan, mirasçılardan mal kaçırmak için bir taşınmazı gerçekte bağışladığı hâlde satış gibi göstermişse, Yargıtay'ın 1974 tarihli içtihadı birleştirme kararı uyarınca tapu iptali ve tescil davası açılabilir.
Veraset ve İntikal Vergisi
Miras yoluyla mal edinen mirasçılar veraset ve intikal vergisi beyannamesi verir. Ölüm Türkiye'de gerçekleşmişse ve mirasçılar Türkiye'deyse beyanname süresi ölüm tarihini izleyen 4 aydır (7338 sayılı Kanun m.9). İstisna tutarları ve vergi oranları her yıl güncellenir. Güncel tutarlar Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan kontrol edilmelidir.
Miras davalarında resmî ücret tarifeleri için avukatlık ücretleri sayfamıza, bölgedeki mahkemeler için Esenler sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu konuda hukuki destek almak için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Bu konuda destek almak ister misiniz?
Durumunuza özel değerlendirme için Esenler'deki büromuzla iletişime geçebilirsiniz.